Kendimce... Yazılar

Hicri Uluçay

yazar@objektifkocaeli.com

Yazarın tüm yazıları

CUMARTESİ YAZILARI YAPAY ZEKÂDAN KORKMALI MIYIZ?

11 Mayıs 1997… Dünyanın gözü New York’ta oynanan bir satranç maçına çevrilmişti. Masanın bir tarafında Dünya Satranç Şampiyonu, diğer tarafında ise bir bilgisayar vardı. O güne kadar satranç, insan zekâsının en güçlü simgelerinden biri kabul ediliyordu. Birçok kişi, “Makine hesap yapabilir ama düşünemez.” diyordu. Maç sona erdiğinde kazanan bilgisayardı. O gün aslında yalnızca bir satranç maçı kaybedilmedi; insanlık, teknolojinin artık sadece kas gücünü değil, bazı zihinsel becerileri de paylaşmaya başladığını gördü.

Aradan yaklaşık otuz yıl geçti. Bugün cebimizde taşıdığımız telefonlar, o günün dev bilgisayarlarından kat kat güçlü. Üstelik artık sadece hesap yapmıyorlar; yazıyor, çeviri yapıyor, fotoğraf düzenliyor, müzik üretiyor, sorularımıza cevap veriyor ve günlük hayatımızın görünmez bir parçası hâline geliyor. İşte tam da bu nedenle son yılların en çok konuşulan konusu yapay zekâ oldu.

Kimileri onu insanlık tarihinin en büyük teknolojik sıçraması olarak görüyor. Kimileri ise milyonlarca insanın işsiz kalacağını, mesleklerin ortadan kalkacağını ve makinelerin insanın yerini alacağını düşünüyor. Peki gerçekten korkmalı mıyız? Yoksa tarih boyunca defalarca yaşadığımız bir değişimin yeni bir perdesiyle mi karşı karşıyayız?

Aslında insanlık, yeniliklerle ilk kez karşılaşmıyor. Tarihe dönüp baktığımızda hemen her büyük buluşun önce kuşkuyla karşılandığını görüyoruz. Matbaa icat edildiğinde bazı çevreler, kitapların çoğalmasının bilgiyi değersizleştireceğini savundu. Oysa matbaa, bilginin birkaç kişinin tekelinden çıkıp toplumun ortak mirasına dönüşmesini sağladı.

Sanayi Devrimi başladığında buharlı makineler fabrikalara girdi. Pek çok işçi, “Makineler ekmeğimizi elimizden alacak.” diyerek üretim tezgâhlarını kırdı. Tarihe “Luddite Hareketi” olarak geçen bu tepki, teknolojiden duyulan korkunun en bilinen örneklerinden biridir. Evet, bazı meslekler zamanla ortadan kalktı. Ancak aynı süreçte mühendislikten makine bakımına, demiryolu işletmeciliğinden elektrik teknisyenliğine kadar yüzlerce yeni meslek doğdu.

İlk trenler için “İnsan bu kadar hızlı giderse sağlığını kaybeder.” diyenler oldu. Telefon icat edildiğinde insanların birbirini ziyaret etmeyeceği söylendi. Televizyonun aile hayatını bitireceği iddia edildi. İnternet yaygınlaşırken bunun gelip geçici bir heves olduğunu yazanlar çıktı. Bugün bu tartışmalar bize gülümsetiyor. Çünkü zaman, korkuların büyük bölümünü geride bıraktı; fakat yenilikleri hayatımızın vazgeçilmez bir parçası hâline getirdi.

Şimdi aynı kavşağın önünde duruyoruz. Bu kez adı yapay zekâ.

Ancak yapay zekâyı yalnızca bilgisayar ekranlarında aramak büyük bir yanılgı olur. O zaten hayatımızın içinde. Bankada yaptığımız işlemlerde, kullandığımız navigasyonda, izlediğimiz filmlerin önerilerinde, alışveriş sitelerindeki tavsiyelerde, hastanelerdeki görüntü analizlerinde ve cep telefonlarımızın kameralarında sessizce çalışıyor. Çoğu zaman fark etmiyoruz; çünkü iyi teknoloji, kendini hissettirmeden hayatı kolaylaştıran teknolojidir.

Elbette yapay zekâ sıradan bir yenilik değildir. Sanayi Devrimi insanın kas gücünü değiştirmişti. Bilgisayarlar hesaplama biçimimizi dönüştürdü. Yapay zekâ ise düşünme ve üretme alışkanlıklarımızı yeniden şekillendiriyor. Bu yüzden onu anlamadan geleceği anlamamız mümkün görünmüyor.

Bugün bir doktor hastalığın erken belirtilerini daha kısa sürede değerlendirebiliyor. Bir mühendis karmaşık hesapları dakikalar içinde tamamlayabiliyor. Bir çiftçi toprağın verimini analiz edebiliyor. Bir öğretmen öğrencilerine farklı öğrenme yöntemleri geliştirebiliyor. Bir mimar tasarımlarını daha kısa sürede olgunlaştırabiliyor. Küçük bir işletme bile, geçmişte yalnızca büyük şirketlerin ulaşabildiği teknolojilerden yararlanabiliyor. Kısacası yapay zekâ, doğru kullanıldığında insanın rakibi değil, en güçlü çalışma arkadaşıdır.

Ancak madalyonun diğer yüzünü de görmezden gelemeyiz. Sahte görüntüler üretilebiliyor. Gerçek olmayan ses kayıtları hazırlanabiliyor. Yanlış bilgiler birkaç dakika içinde milyonlarca insana ulaşabiliyor. Bu nedenle mesele yalnızca teknolojinin gücü değildir; onu hangi amaçla kullandığımızdır. Bir bıçak ekmek de kesebilir, can da yakabilir. Elektrik bir hastaneyi aydınlatabilir, ihmalle büyük bir felakete de yol açabilir. Yapay zekâ da böyledir. İyi ya da kötü olması, onu kullanan insanın ahlakına, bilgisine ve vicdanına bağlıdır.

Belki de geleceğin en değerli insanı, en çok bilgiye sahip olan kişi olmayacaktır. Çünkü bilgiye ulaşmak artık saniyeler sürüyor. Asıl değer, doğru soruyu sorabilmekte, doğru bilgiyi ayıklayabilmekte ve doğru karar verebilmektedir. Yapay zekâ milyonlarca kitabı tarayabilir; ama hangi bilginin insanlığa umut olacağını, hangi kararın adalet duygusunu güçlendireceğini tek başına belirleyemez.

Bu yüzden çocuklarımızı sadece bilgiyle donatmak yetmeyecek. Merak etmeyi, araştırmayı, sorgulamayı, üretmeyi ve farklı düşünebilmeyi öğretmek zorundayız. Çünkü geleceğin dünyasında ezberleyenler değil, öğrenmeyi sürdürenler öne çıkacak. Diploma önemini koruyacak; fakat onu sürekli geliştirebilen insanlar geleceğin gerçek kazananları olacak.

Yapay zekâ şiir yazabilir, resim çizebilir, beste yapabilir, haber hazırlayabilir. Fakat bir annenin evladına duyduğu kaygıyı hissedemez. Bir öğretmenin öğrencisinin başarısıyla gurur duymasını yaşayamaz. Bir dostun omzuna konulan elin verdiği güveni ölçemez. Vicdanı programlayamaz, merhameti kodlayamaz, fedakârlığı hesaplayamaz. İşte insanı insan yapan değerler tam da burada başlıyor.

Belki de geleceğin en büyük rekabeti insan ile makine arasında yaşanmayacak. Kendi aklını geliştiren, değişime ayak uyduran ve değerlerini koruyan insan ile düşünme sorumluluğunu bütünüyle makinelere bırakan insan arasında yaşanacak.

Yıllar sonra geriye dönüp 2026’yı hatırladığımızda belki de şu cümleyi kuracağız:

“Yapay zekâ hayatımıza bir anda girmedi. Biz, onun sessizce hayatımızın her alanına yerleştiğini fark etmekte geciktik.”

Bugün asıl sormamız gereken soru, “Yapay zekâ bizden hangi meslekleri alacak?” değildir. Asıl soru şudur: “Biz, yapay zekâ çağında insan kalabilmek için hangi değerlerimizi koruyacak ve hangi yeni becerileri geliştireceğiz?”

Çünkü tarih bize bir gerçeği defalarca gösterdi. Değişimi durdurmaya çalışan toplumlar onu uzaktan seyreder. Değişimi anlayan, yöneten ve insanlığın yararına kullanan toplumlar ise geleceği inşa eder. Yapay zekâ da diğer büyük buluşlar gibi bir araçtır. Onu korkunun değil, aklın; önyargının değil, bilimin; bencilliğin değil, insanlığın hizmetine sunabilirsek, gelecekten korkmamıza değil, onu birlikte kurmamıza gerek kalacaktır.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.