KRAL MİDAS’IN BERBERİ TOPRAĞIN SAKLAYAMADIĞI SIR

Anadolu’da bir gece, bir adam kimsenin kendisini görmediğinden emin olmak için önce sağına, sonra soluna baktı. Ay vardı ama ışığı cılızdı; etrafta ne bir insan ne de bir ev görünüyordu. Adam elindeki küçük kürekle toprağı kazmaya başladı. Ne altın gömecekti oraya ne de bir suçun izini saklayacaktı. Sadece artık içinde taşıyamadığı bir sırrı toprağa bırakacaktı.

Çukur yeterince derinleşince dizlerinin üzerine çöktü, başını toprağa yaklaştırdı ve yıllardır söylemekten korktuğu cümleyi fısıldadı: “Kral Midas’ın kulakları eşek kulaklarıdır…” Sonra çukuru hızla kapattı, üzerine birkaç avuç daha toprak attı, ayağıyla bastırdı ve derin bir nefes aldı. Rahatlamıştı. Çünkü sırrını kimseye söylememişti. Öyle sanıyordu…

Hikâyemiz Anadolu’nun ortasında, bugünkü Eskişehir, Afyonkarahisar ve Ankara çevresinde büyük bir uygarlık kuran Friglere ve o uygarlığın hafızalarda kalan en ünlü kralına, Midas’a kadar uzanır. Midas hakkında yüzyıllardır pek çok efsane anlatılır. En bilineni, dokunduğu her şeyi altına çevirmesidir. Fakat Midas’ın daha az bilinen başka bir hikâyesi vardır ve belki de insan tabiatını anlatması bakımından altın hikâyesinden çok daha değerlidir.

Efsaneye göre bir müzik yarışması yapılır. Anlatının farklı versiyonlarında ayrıntılar değişse de hikâyenin merkezinde Apollon’un müziği ile doğanın, kırların sesini temsil eden başka bir müziğin karşılaştırılması vardır. Midas, Apollon’un karşısındaki müziği daha güzel bulduğunu söyleyince Apollon öfkelenir. Sanki “Böyle bir müziği beğenecek kulakların varsa, sana ona uygun kulaklar verelim” dercesine Midas’ın kulaklarını eşek kulaklarına dönüştürür.

Bir kral için bundan daha büyük bir utanç düşünülebilir miydi?

Midas artık başına büyük bir başlık geçirerek kulaklarını halkından saklamaya başlar. Fakat dünyada bir insan vardır ki kralın sırrını bilmek zorundadır: Berberi… Çünkü kralın saçlarını kesecek, başlığını çıkaracak tek kişi odur. Berber bir gün Midas’ın karşısına geçer, başlık çıkarılır ve adam gördüğü manzara karşısında dona kalır. Kralın iki yanında uzun eşek kulakları vardır. Midas berberin gözlerinin içine bakar. Bu bakışın tercümeye ihtiyacı yoktur: “Bunu birine söylersen ölürsün.”

Berber saraydan çıkar ve susar. Bir gün, iki gün, bir ay… Ama bazı sırlar vardır; insanın zihninde durmaz, zamanla göğsüne çöker. Berber yemek yerken onu düşünür, uyurken onu düşünür, insanlarla konuşurken ağzından kaçacak diye korkar. Kralın kulakları artık Midas’ın değil, berberin yükü olmuştur. Sonunda dayanamaz ama kimseye de söyleyemez. Issız bir yere gider, toprağı kazar, başını çukura uzatır ve fısıldar: “Kral Midas’ın kulakları eşek kulaklarıdır.” Sonra çukuru kapatır. Artık rahattır. Sırrını insana değil, toprağa söylemiştir.

Fakat efsane tam burada güzelleşir.

Bir süre sonra o topraktan kamışlar çıkar. Rüzgâr eser, kamışlar sallanır ve rüzgârın içinde bir ses duyulur: “Midas’ın kulakları eşek kulaklarıdır…” Rüzgâr yeniden eser, kamışlar aynı sırrı yeniden fısıldar ve derken bütün ülke kralın saklamaya çalıştığı gerçeği öğrenir. Berber söylememiştir; toprak söylemiştir, kamışlar söylemiştir, rüzgâr söylemiştir. Ve işin en tuhafı, binlerce yıl sonra bugün hâlâ biz söylüyoruz.

Eski hikâyelerin insanı şaşırtan tarafı da budur. Binlerce yıl önce anlatılmışlardır ama içlerindeki insan hiç eskimemiştir. Çünkü Midas yalnızca Frigya’nın kralı değildir; biraz hepimiziz. Hepimizin başında görünmesini istemediğimiz bir başlık vardır. Kimi başarısızlığını saklar, kimi korkusunu, kimi geçmişini, kimi yaptığı bir yanlışı, kimi de başkalarının kendisi hakkında bilmesini istemediği küçücük bir gerçeği… Ve hemen hepimizin hayatında bir berber vardır. Sırrımızı bilen biri. Belki bir dost, belki eşimiz, belki yıllardır yanımızda çalışan biri, belki de yalnızca aynadaki insan.

Ama hikâyenin asıl kahramanı ne Midas’tır ne de berber. Bence asıl kahraman rüzgârdır. Çünkü rüzgâr bize çok eski bir gerçeği anlatır: Hakikatin garip bir huyu vardır. Üzerini örtersiniz, bir yerden filizlenir; kapıyı kapatırsınız, pencereden girer; toprağa gömersiniz, kamış olur; kamışı kesersiniz, bu defa rüzgâr gelir.

Belki bu yüzden insanoğlu tarih boyunca sır saklamaya çalışırken bir yandan da başkalarının sırlarını öğrenmeye bu kadar meraklı oldu. Sarayların duvarları bunun için kalın yapıldı, kapıların önüne nöbetçiler bunun için dikildi, mektuplar bunun için mühürlendi, sandıklar bunun için kilitlendi. Fakat insanın merakı bütün kilitlerden daha güçlü çıktı. Krallar sırlarını saray duvarlarının arkasında sakladı, devletler belgelerini kasalara koydu, insanlar günlüklerini çekmecelerin en dibine gizledi; ama tarih bize defalarca gösterdi ki saklanan şey bazen söylenen şeyden daha çok merak uyandırdı.

Bugün Midas yaşasaydı belki başına Frig başlığı takmasına bile gerek kalmazdı. Fotoğrafını düzeltir, görüntüsünü değiştirir, kendisini göstermek istediği hâliyle dünyaya sunardı. Fakat mesele yine değişmezdi. Çünkü insan teknolojiyle görüntüsünü değiştirebilir ama gerçeğin huyunu değiştiremez. Bir yerde mutlaka bir rüzgâr eser. Dün kamışların arasından geçen o rüzgârın yerini bugün başka araçlar almış olabilir ama insanın saklama arzusu ile hakikatin ortaya çıkma inadı arasındaki mücadele hâlâ aynı yerde duruyor.

Yine de Midas hikâyesini yalnızca “Sırlar sonunda ortaya çıkar” diye okumak eksik olur. Bence hikâyenin daha derin ve insana daha çok dokunan bir tarafı vardır. Midas’ın asıl problemi kulaklarının uzun olması değildi; onlardan utanmasıydı.

Belki halkının karşısına çıkıp “Evet, kulaklarım böyle” diyebilseydi ortada ne ölüm korkusuyla yaşayan bir berber olurdu ne gece yarısı kazılan bir çukur ne de rüzgâra karışan bir sır. Çünkü insanı bazen kusuru değil, kusurunu saklamak için harcadığı hayat yoruyor. Başkalarının ne diyeceği korkusuyla başımıza öyle büyük başlıklar geçiriyoruz ki bir süre sonra kendi yüzümüzü bile göremez oluyoruz.

Üstelik yıllar geçtikçe insan şunu da fark ediyor: İnsanların çoğu sandığımız kadar bizimle ilgilenmiyor. Biz bir kusurumuzu bütün dünyanın konuşacağını zannederken herkes kendi hayatının telaşıyla, kendi korkularıyla, kendi eksikleriyle uğraşıyor. Başka bir deyişle, herkes biraz kendi kulaklarını saklamakla meşgul.

Belki de Midas’ın binlerce yıldır bize anlatmaya çalıştığı asıl mesele budur. İnsan kusursuz olduğu gün özgürleşmiyor; kusuruyla barıştığı gün özgürleşiyor.

Hikâyenin en güzel ironisi de burada saklıdır. Midas kulaklarını kimse görmesin diye sakladı, dünya onu kulaklarıyla hatırladı. Berber sırrı kimse duymasın diye toprağa gömdü, rüzgâr onu herkese anlattı. Midas’ın sarayında yaşayan nice güçlü insanın adını bugün bilmiyoruz, nice zenginin servetinden geriye tek satır kalmadı, nice komutanın kazandığı savaşlar unutuldu. Fakat bir kralın saklamaya çalıştığı iki kulağın hikâyesi binlerce yıldır Anadolu’dan dünyaya anlatılmaya devam ediyor.

Belki insan hayatındaki büyük çelişkilerden biri de budur: En çok saklamak istediğimiz şey, bazen bizi en çok anlatan şeye dönüşür.

Aradan yüzyıllar geçti. Krallar öldü, saraylar yıkıldı, Frigya tarih oldu. Midas’ın gerçekten nasıl göründüğünü bilmiyoruz, o berberin adını bile bilmiyoruz. Ama Anadolu’nun bir yerinde rüzgâr kamışların arasından geçerken insanın kulağına hâlâ aynı eski hikâyeyi fısıldıyor sanki:

“Sakladığın şeyden korkma… Belki seni özgür bırakacak olan, tam da odur.”

Yazarın tüm yazıları