İÇİMİZDEKİ ARABACI VE ATLAR Ruhumuzun Sessiz Yolculuğu

Bazı savaşlar vardır ki ne top sesleri duyulur ne de dumanı gökyüzüne yükselir. Ne kazananı meydanlarda alkışlanır ne de kaybedeni tarihe yazılır. Çünkü o savaş, insanın içinde yaşanır. Sessizdir. Derindir. Ve ömür boyu sürer.

Bir an durun.

Gözlerinizi kapatın.

Kendinizi sonsuz bir gökyüzünde, ufka doğru ilerleyen eski bir savaş arabasının üzerinde hayal edin. Arabanın önünde iki at var. Biri kar kadar beyaz, diğeri gece kadar siyah…

Beyaz at vakurdur. Gücünü sessizliğinden alır. Gözleri hep ufka bakar. Adımlarını düşünerek atar.

Siyah at ise sabırsızdır. Kasları gerilidir. Hemen koşmak, hemen ulaşmak, hemen sahip olmak ister. Soluk alışında acele, bakışlarında hırs vardır.

Ve siz…

O arabanın sürücüsüsünüz.

Elinizde dizginler var.

Hayat dediğimiz uzun yolculukta her sabah yeniden onları tutuyor, çoğu zaman da farkına varmadan iki atın çekişmesi arasında yönünüzü belirliyorsunuz.

Yaklaşık iki bin dört yüz yıl önce Platon, insan ruhunu anlatırken bugün bile hayranlık uyandıran bir benzetme yaptı. Phaidros adlı eserinde insanı, iki ata hükmetmeye çalışan bir arabacı olarak tasvir etti.

Arabacı aklı temsil ediyordu.

Beyaz at; vicdanı, erdemi, sabrı ve idealleri…

Siyah at ise arzuları, öfkeyi, tutkuları ve insanı kolay olana sürükleyen dürtüleri…

Aslında bu yalnızca bir felsefe anlatısı değildi.

Bu, insanın iç dünyasının haritasıydı.

Aradan yirmi dört asır geçti.

İmparatorluklar yıkıldı.

Kıtalar keşfedildi.

Sanayi devrimi yaşandı.

İnsan aya ayak bastı.

Yapay zekâ hayatımıza girdi.

Ama insanın içindeki o iki at yerinden hiç kıpırdamadı.

Bugün de sabah alarm çaldığında siyah at, “Biraz daha uyu…” diye fısıldıyor.

Beyaz at ise, “Kalk… Seni bekleyen bir hayat var.” diyor.

Bugün de “Sadece beş dakika bakacağım.” diyerek açtığımız telefon ekranında saatlerin nasıl geçtiğini anlayamıyoruz.

“Yarın başlarım.” dediğimiz nice karar, siyah atın küçük bir çekişiyle erteleniyor.

Gece yarısı buzdolabının kapağını açan da çoğu zaman açlık değil, o siyah at oluyor.

İnsan bazen iradesini kaybettiğini zanneder.

Oysa çoğu zaman yalnızca dizginleri gevşetmiştir.

İlginç olan şu ki, modern bilim de bugün Platon’un anlattıklarını farklı kavramlarla doğruluyor.

Nörobilim, beynimizde bir yanda anlık hazları isteyen limbik sistemin, diğer yanda plan yapan, düşünen ve geleceği hesaplayan prefrontal korteksin bulunduğunu söylüyor.

İsimler değişiyor.

Ama hikâye değişmiyor.

Biri “Şimdi…” diyor.

Diğeri “Doğru zamanı bekle…” diye fısıldıyor.

İnsan ömrü de bu iki ses arasında akıp gidiyor.

Tarih boyunca büyük insanların ortak özelliği, beyaz atlarını beslemeyi öğrenmiş olmalarıdır.

Marcus Aurelius her sabah kendi ruhunu sorguluyor, öfkesine değil aklına kulak vermeye çalışıyordu.

Mevlânâ, insanın içindeki nefsi terbiye etmeden gerçek özgürlüğe ulaşılamayacağını anlatıyordu.

Budist bilgelik, arzuların efendisi olmayı öğretiyordu.

Dostoyevski ise insanın aynı bedende hem meleği hem canavarı taşıdığını yazıyordu.

Galileo teleskobunu gökyüzüne çevirdiğinde beyaz at öndeydi.

Aynı çağda savaş meydanlarında öfkenin peşinden koşanlar ise siyah atın dizginlerini çoktan bırakmıştı.

Demek ki çağlar değişiyor.

İnsan değişiyor.

Teknoloji değişiyor.

Ama insan ruhunun sınavı değişmiyor.

Belki de çağımızın en büyük problemi kötü insanlar değil, yorgun insanlar…

Sürekli karar vermekten yorulan…

Her dakika yeni bir uyaranla dikkati dağılan…

Sessiz kalmayı unutan…

Kendisiyle baş başa kalamayan insanlar…

Yorgun bir arabacı önce dizginleri gevşetir.

Sonra onları fark etmeden bırakır.

İşte tam o anda siyah at yönü ele geçirir.

Peki çözüm nedir?

Belki de önce durabilmektir.

Kendimize dürüstçe şu soruyu sorabilmektir:

“Şu anda beni yöneten kim?”

Öfkem mi?

Sabırsızlığım mı?

Korkularım mı?

Yoksa değerlerim mi?

Çünkü farkındalık, insanın eline yeniden uzanan ilk dizgindir.

Sonra beyaz atı beslemek gerekir.

İyi kitaplarla…

Güzel dostluklarla…

Derin sohbetlerle…

Anlamlı hedeflerle…

Sabırla…

Ve umutla…

Siyah atı ise düşman ilan etmek yerine eğitmek gerekir.

Çünkü tutkularını tamamen kaybeden insan yaşayamaz.

Ama tutkularının esiri olan da gerçek anlamda özgür olamaz.

Hayatın ustalığı, iki attan birini yok etmekte değil; ikisinin gücünü aynı istikamete yöneltebilmektedir.

İşte gerçek denge budur.

Ve belki de mutluluk dediğimiz şey de tam burada başlar.

Hayat bize her gün yeni yollar sunuyor.

Fakat çoğu zaman mesele yol değildir.

Asıl mesele, o yolu kimin yönettiğidir.

Her sabah aynı arabaya yeniden biniyoruz.

Beyaz at yerini alıyor.

Siyah at da…

Arabacı yine dizginleri eline alıyor.

Ve belki de bütün hayatımız, her gün sessizce verdiğimiz tek bir kararla şekilleniyor.

Bugün hangi at önde koşacak?

Bu sorunun cevabı yalnızca bugünün değil, yarının da yönünü belirleyecek.

Çünkü insanın kaderini çoğu zaman yürüdüğü yol değil; o yolun dizginlerini hangi elle tuttuğu belirler.

Yazarın tüm yazıları