Kendimce... Yazılar

Hicri Uluçay

yazar@objektifkocaeli.com

Yazarın tüm yazıları

YAZI MI, TURA MI? YAZI MI, TURA MI?

Yıllardır anlatılan çarpıcı bir hikâye vardır. Rivayete göre dünyanın en zengin insanlarından biri olan Aristoteles Onassis, bir gün sokaktaki mütevazı bir tatlıcıya yaklaşır. Cebinden bir madeni para çıkarır ve gülümseyerek sorar: “Yazı mı, tura mı?” Ardından teklifini yapar: “Doğru bilirsen bütün servetim senin olsun. Kaybedersen bütün tatlıların benim.”

Tatlıcı, elindeki tepsiye, sonra cebindeki madeni paraya bakar. Birkaç saniye düşünür ve sakin bir sesle cevap verir: “Efendim, ben fakirim. Tatlılarımı kaybedersem bugün ailemi doyuramam.”

Onassis arkasını dönerken şu cümleyi söyler: “Sen bir tatlıcı olarak doğdun, bir tatlıcı olarak öleceksin.”

Bu hikâyenin gerçekten yaşanıp yaşanmadığını bilmiyoruz. Belki tarihin bir köşesinde yaşandı, belki de yıllar içinde ibret olsun diye anlatılan bir rivayete dönüştü. Ama bazı hikâyeler vardır ki doğruluğundan önce taşıdığı anlamla yaşar. Çünkü bazen hakikat, olayın kendisinde değil, insana tuttuğu aynadadır.

Bu anlatıda asıl mesele yazı ya da tura değildir. Asıl mesele, gücün adaletle karşılaştığında nasıl davrandığıdır.

Onassis için ortaya koyduğu servet, kaybedilse bile hayatını değiştirmeyecek kadar büyüktür. Tatlıcı için ise kaybedilecek olan yalnızca birkaç tepsi tatlı değildir. O günün kazancı, çocuklarının akşam yemeği ve ailesinin umududur. Taraflardan biri yalnızca para kaybetme ihtimaliyle oynarken, diğeri hayatını riske atıyorsa ortada adil bir oyun yoktur. Bu, gücün zayıfı sınadığı bir gösteridir.

Ne yazık ki hayatın birçok alanında benzer manzaralarla karşılaşıyoruz. İş hayatında, siyasette, ekonomide ve hatta günlük ilişkilerimizde… Güç sahibi olan bazen karşısındakinin mecburiyetini fırsata çevirmeyi başarı sanıyor. Oysa gerçek büyüklük, elindeki gücü başkasının çaresizliğini büyütmek için değil, onu ayağa kaldırmak için kullanabilmektir.

Hikâyenin en güçlü cümlesi ise belki de tatlıcının sessiz cevabıdır. Çünkü o, büyük bir serveti değil, onurunu seçmiştir. Bazen insanın en büyük kazancı, reddettiği tekliftir. Her “hayır”, bir kayıp değildir. Bazı “hayır”lar insanın kendisine duyduğu saygının en güçlü ifadesidir.

Hayatın bütün kazançları banka hesaplarına yazılmaz. Bazıları vicdana yazılır.

Tam burada bilim tarihinin en meşhur tartışmalarından biri akla geliyor. Albert Einstein, kuantum fiziğinin olasılıklar üzerine kurulu yapısını kabul etmekte zorlanmış ve şu cümleyi kurmuştu: “Tanrı zar atmaz.” Ona göre evrenin temelinde mutlaka keşfedilmeyi bekleyen kusursuz bir düzen vardı.

Niels Bohr ise aynı ölçüde unutulmaz bir cevap verdi: “Tanrı’ya ne yapacağını söylemeyi bırak.”

Aslında bu tartışma yalnızca fizik üzerine değildi. Belirsizlik karşısında insanın tavrı üzerineydi. Yazı tura attığımızda sonucu önceden bilemeyiz. İki olasılık vardır ve hangisinin geleceğini ancak para yere düştüğünde öğreniriz. Kuantum dünyasında da doğa, klasik fiziğin kesinliklerinden farklı olarak olasılıklarla işler. Belki de hayatın bize anlattığı en büyük gerçek budur: Her şeyi kontrol edemeyiz.

Biz de her gün görünmez yazı turalar atıyoruz. Bir meslek seçiyoruz. Bir şehir değiştiriyoruz. Bir dosta güveniyoruz. Bir yatırım yapıyoruz. Bir evlilik kuruyoruz. Hiçbirinin sonucunu önceden bilmiyoruz. Hayat bize kesinlik vaat etmiyor; cesaret, sabır ve sorumluluk istiyor.

Fakat insanın asıl sınavı belirsizlikle değil, güçle başlıyor. Çünkü para, makam ve şöhret insanın karakterini değiştirmez. Onu görünür hâle getirir. İnsanın gerçek yüzü, sahip oldukları arttığında ortaya çıkar.

Eskiler, “İnsan son nefesine kadar sınavdadır.” der. Üstelik çoğu zaman küçümsediği insanla sınanır. Kibir sessiz yürür ama dönüşü ağır olur. Hayat intikam almaz, bağırmaz, öfkelenmez. Sadece zamanı geldiğinde gerçeği gösterir.

Bir gün servet el değiştirir. Makam biter. Şöhret unutulur. Madeni para yere düşer.

Ama insanın verdiği kararlar yaşamaya devam eder.

Belki de bu yüzden hayatın sonunda kimse cebimizde kaç para bıraktığımızı hatırlamaz. İnsanlar, elimize geçen imkânlarla ne yaptığımızı hatırlar. Çünkü yazı da tura da bir gün durur.

Vicdan ise son nefese kadar dönmeye devam eder.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.