Kendimce... Yazılar

Hicri Uluçay

yazar@objektifkocaeli.com

Yazarın tüm yazıları

SPORUN BAŞKENTİNİN GÖRÜNMEYEN TAKIMI SPORUN BAŞKENTİNİN GÖRÜNMEYEN TAKIMI

Bu şehirde düdük sesi yabancı değildir. Bazen fabrikanın vardiyasını başlatır, bazen vapurun kalkışını haber verir, bazen de bir mahalle sahasında oyunu durdurur. Kocaeli, yıllardır kendisini “sporun başkenti” diye anlatıyor. Güçlü bir iddia bu. Fakat başkentlik, tabelaya yazılan iki kelimeyle değil; insanıyla, tesisiyle, üretimiyle ve hesabı verilebilen rakamlarıyla kazanılır.

Ben de bu hafta skordan biraz uzaklaşıp o rakamların peşine düştüm. Kocaeli’de kaç futbolcu var? Kaçı profesyonel, kaçı amatör, kaçı gerçekten aktif? Kaç antrenör, teknik direktör, fizyoterapist, masör, doktor ve hakem var? Sahalarımız yalnızca isim olarak mı mevcut, yoksa yılın on iki ayı futbol üreten bir altyapının parçası mı? Ve en can alıcı soru: 225 futbol hakeminin bulunduğu söylenen bu şehirden neden bugün bir üst klasman orta hakemi ve FIFA kokartlı hakem çıkmıyor?

Rakamları topladıkça önüme yalnızca bir futbol tablosu değil, bir veri meselesi çıktı. Kocaeli’nin futbolu büyük; fakat bu büyüklüğü ölçen cetvel eksik.

BÜYÜK ŞEHİR OLMAK, BAŞKENT OLMAYA YETİYOR MU?

TÜİK’in 2025 nüfusuna göre Kocaeli’de 2 milyon 161 bin 171 kişi yaşıyor. Gençlik ve Spor Bakanlığının aynı yıla ait illere göre spor kulübü verisinde kentte, bütün branşlar dâhil, 644 kulüp bulunuyor. Bu sayı Kocaeli’yi Türkiye’de yedinci sıraya yerleştiriyor. İlk bakışta “sporun başkenti” sözüne güçlü bir dayanak gibi görünüyor.

Fakat nüfusu hesaba kattığımızda resim değişiyor. Kocaeli’de her 100 bin kişiye yaklaşık 29,8 spor kulübü düşüyor. Türkiye ortalaması da yaklaşık 29,8. Kent, toplam kulüp sayısında yedinciyken kişi başına kulüp sayısında 45’inci sıraya geriliyor.

Bu sonuç Kocaeli’nin spor şehri olmadığını söylemez. Şunu söyler: Mutlak sayılarımız, büyük nüfusumuzun da ürünüdür. “Başkent” olduğumuzu kanıtlamak istiyorsak yalnızca kaç kulübümüz bulunduğunu değil, bu kulüplerin kaç kişiye ulaştığını, hangi mahallelerde yaşadığını, kaç sporcuyu düzenli biçimde sahaya çıkardığını ve ne ürettiğini de göstermeliyiz.

Üstelik 644 sayısı futbol kulübü sayısı değildir; bütün spor dallarını kapsar. Kocaeli’de faal futbol kulüplerinin güncel ve tekilleştirilmiş toplamını gösteren, kamuya açık ve düzenli yenilenen bir il tablosuna ulaşmak mümkün değil. İlk büyük boşluk burada başlıyor.

17 BİN 691 LİSANS VAR; PEKİ KAÇ FUTBOLCU VAR?

Kocaeli Ticaret Odasının, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü verilerinden yararlanarak hazırladığı “Rakamlarla Kocaeli 2025” raporunda futbola ait 17 bin 691 federasyon lisansı yer alıyor. 2025 nüfusuna oranlandığında bu, her bin kişiye yaklaşık 8,2 futbol lisansı demek.

Ama lisans sayısı, aktif ve birbirinden farklı futbolcu sayısı değildir. Bir lisans kaydı; altyapı oyuncusunu, geçmişte lisans çıkarılmış fakat bugün oynamayan kişiyi ya da farklı statülerdeki kayıtları içerebilir. Açık veriler bize bu 17 bin 691 kaydın kaçının aktif olduğunu, kaçının amatör veya profesyonel statüde bulunduğunu, kaçının kadın, çocuk, genç ya da yetişkin olduğunu söylemiyor.

Dolayısıyla 17 bin 691’den profesyonel futbolcu sayısını çıkarıp kalan herkese “amatör” demek doğru olmaz. Kâğıt üzerinde kolay görünen bu işlem, gerçekte yanlış bir sonuç üretir.

Profesyonel liglerdeki kulüpler için daha dar ve daha güncel bir fotoğraf çekebiliyoruz. TFF’nin 16 Eylül 2026 tarihli A takım listelerinde Kocaelispor’da 28, Güzide Gebze Spor Kulübü’nde 25 ve Gölcükspor’da 25 futbolcu bulunuyor. Kocaeli’yi profesyonel liglerde temsil eden bu üç kulübün listelerinde toplam 78 oyuncu var.

Bu 78 kişi, “Kocaeli’deki bütün profesyonel futbolcular” anlamına gelmez. Bunlar üç kulübün o tarihte bildirdiği A takım kadrolarıdır. Oyuncuların Kocaeli doğumlu, Kocaeli’de yetişmiş veya sürekli kentte yaşayan kişiler olduğunu da göstermez. Ancak bize şu kadarını kesin biçimde söyler: Profesyonel vitrin sayılabiliyor, futbolun geniş tabanı ise hâlâ sisin içinde.

Bir spor başkentinde şu soruların cevabı tek tuşla görülebilmelidir: Kaç aktif amatör futbolcu var? Kaçı kadın? Kaçı 6–12, 13–18 ve 18 yaş üstü? Kaçı yalnızca lisanslı, kaçı sezon içinde en az bir resmî maçta oynadı? Kaç futbolcu profesyonel sözleşmeye geçti, kaç genç başka şehirlere transfer oldu, kaçı futboldan koptu?

Çünkü lisans çıkarmak başlangıçtır; futbolcu yaşatmak ise sistem işidir.

KULÜBEDE GÖRÜNENLER, FUTBOLUN ARKASINDA GÖRÜNMEYENLER

Antrenör sayısında da aynı tanım sorunu karşımıza çıkıyor. TÜFAD Kocaeli Şubesinin 2024 kongresine ilişkin haberde 762 üyeden söz ediliyor. Fakat dernek üyeliği, o sezon faal çalışan ve geçerli lisansa sahip antrenör sayısıyla aynı şey değildir. Bir üye emekli olabilir, başka bir ilde çalışabilir, bir takımla sözleşmesi bulunmayabilir ya da farklı lisans seviyesinde olabilir.

Öte yandan “Rakamlarla Kocaeli” raporunda bütün spor branşları için verilen antrenör sayısı 127. Bir tarafta yalnızca futbol antrenörleri derneğinin 762 üyesi, öbür tarafta bütün branşlar için 127 antrenör…

Bu iki sayı aynı şeyi ölçmüyor. Ancak yayımlanan açıklamalar, aradaki farkın nedenini anlamaya yetmiyor. İşte Kocaeli’nin ihtiyacı yalnızca daha çok sayı değil, tanımı belli sayıdır.

Teknik direktör, yardımcı antrenör, kaleci antrenörü, atletik performans antrenörü, maç ve performans analisti, futbolcu izleme görevlisi, takım doktoru, fizyoterapist, masör, diyetisyen, psikolojik performans uzmanı, malzemeci, saha bakım görevlisi ve kulüp idarecisi…

Bir maçın doksan dakikası, görünmeyen bu insanların yüzlerce saatlik emeğiyle kuruluyor.

Ne var ki Kocaeli özelinde bu mesleklerin futboldaki güncel sayısını veren ortak bir resmî envanter yok. TFF’nin 2026 sağlık ekibi bilgi yenileme kursuna Türkiye genelinde 262 doktor, 305 fizyoterapist ve 388 masörün katıldığı açıklandı. Bu, futbol sağlık ekibinin resmî sistem içinde tanındığını ve eğitimden geçtiğini gösteriyor; fakat sayıların Kocaeli’ye düşen bölümünü göstermiyor. Kulüplerin kadro sayfaları da aynı standartta tutulmadığı için kent çapında güvenilir bir toplam üretilemiyor.

Bir şehrin yalnızca gol atanını sayıp sakat oyuncuyu ayağa kaldıranını, sahayı hazırlayanını, görüntüyü analiz edenini ve formayı yetiştirenini saymaması; futbolun emeğini eksik yazmasıdır.

225 DÜDÜK VAR, ÜST KLASMAN ORTA HAKEMİ YOK

Kocaeli raporunda futbol hakemi sayısı 225 olarak veriliyor. Bu, yaklaşık olarak her 100 bin kişiye 10,4 hakem demek. Sayı küçümsenecek gibi değil. Fakat piramidin tepesine baktığımızda belirgin bir kopukluk görüyoruz.

TFF’nin 2026–2027 sezonu nihai klasman listesinde Kocaeli bölgesinden üst klasman orta hakemi bulunmuyor. Buna karşılık Cem Özbay ve Mehmet Ali Vardar, üst klasman yardımcı hakemi listesinde yer alıyor. Klasman orta hakemi listesinde ise Abdulbaki Ayyıldız, Berat Can Taşkesen, Sabit Selvi, Mustafa Çalışkan ve Tolga Türksever olmak üzere beş Kocaelili isim var.

Daha dikkat çekici olanı şu: Sezon öncesinde açıklanan üst klasman hakem adayları arasında Kocaeli’den Abdulbaki Ayyıldız, Berat Can Taşkesen ve Sabit Selvi bulunuyordu. Üçü de adaylık kapısına kadar geldi; hiçbiri nihai üst klasman orta hakemi listesine giremedi.

Burada kolaycılığa kaçıp “Kocaeli’nin önü kesiliyor” demek de hiçbir şey olmamış gibi davranmak da doğru değil. MHK mevzuatına göre üst klasmana çıkış; klasmanda geçirilen sezon, yaş şartı, yazılı ve görüntülü kural sınavları, sürat ve dayanıklılık testleri, vücut yağ oranı ölçümü, psikolojik değerlendirme, İngilizce ve kurul mülakatı gibi bir dizi aşamaya bağlanabiliyor. Üstelik üst klasmandaki kadro sayısı sınırlı.

Sorun şu ki incelediğim kamuya açık belgelerde aday bazında puanlar, sıralamalar ve seçilmeme gerekçeleri yayımlanmıyor. Bu yüzden “Üç Kocaelili aday neden seçilmedi?” sorusuna belgelere dayanarak kesin bir cevap veremiyoruz.

Sorgulanması gereken yer tam da burasıdır:

Adayların teknik değerlendirme sonuçları neydi? Kaç maçta ve hangi gözlemci notlarıyla izlendi? Fiziksel test, yabancı dil, mülakat ve sezon performansının ağırlığı neydi? İl Hakem Kurulunun eğitim ve rehberlik programı yeterli miydi? Kocaelili hakemler üst düzey maç deneyimine hazırlanırken hangi eksikleri taşıdı?

Şeffaflık, hakemi baskı altına almak değildir. Tam tersine, seçilmeyenin neden seçilmediğini ve bir sonraki basamağa nasıl hazırlanacağını bilmesini sağlar.

FIFA KOKARTINA GİDEN YOL NEDEN KOCAELİ’DEN GEÇMİYOR?

TFF’nin 2026 FIFA listesinde Kocaeli bölgesinden ne orta hakem ne de yardımcı hakem bulunuyor. Üst klasman orta hakemi olmayan bir ilin FIFA orta hakemi çıkarması zaten yapısal olarak mümkün değil.

Çünkü FIFA adaylığı için önce ulusal piramidin üst basamağına yerleşmek, orada gerekli süre ve performans şartlarını karşılamak, yabancı dil yeterliliği göstermek, MHK tarafından önerilmek, TFF Yönetim Kurulunca onaylanmak ve nihayet sınırlı FIFA kotasına girmek gerekiyor.

Yardımcı hakemlikte ise Kocaeli’nin iki üst klasman temsilcisi var. Buna rağmen FIFA yardımcı hakem listesinde bir Kocaelili yok. Bunun nedeninin performans mı, yaş mı, yabancı dil mi, deneyim mi, yoksa kontenjan mı olduğu kamuya açık aday puanları bulunmadığı için söylenemez.

Bilmediğimiz yere iddia değil, soru işareti koymak zorundayız.

Bu yokluk, Kocaeli’nin hakemlik hafızası olduğu için daha da dikkat çekici. Kent, Kocaeli bölgesi adına FIFA kokartı taşımış, daha sonra Merkez Hakem Kurulu Başkanlığı da yapmış Mustafa Çulcu gibi bir isim çıkardı.

Demek ki gelenek var.

Fakat gelenek, tek başına yeni kuşağı üst basamağa taşımıyor.

Bugünkü tablo, Kocaeli’de hakem yeteneği bulunmadığını göstermez. Aksine, üç hakemin üst klasman adaylığına kadar gelmesi bir potansiyelin varlığını gösterir. Ancak bu potansiyelin neden son basamağı aşamadığını açıklayacak aday puanları, gelişim kayıtları ve karşılaştırmalı performans verileri kamuoyuyla paylaşılmadığı için önümüzde yine aynı duvar duruyor:

Sonucu görüyoruz, süreci göremiyoruz.

55 SAHA KAYDI, KAÇ GERÇEK FUTBOL İMKÂNI?

Kocaeli Amatör Spor Kulüpleri Federasyonunun internet sitesindeki tesis rehberinde 55 kayıt bulunuyor. Bu sayıyı 2025 nüfusuna böldüğümüzde yaklaşık her 39 bin 300 kişiye bir kayıt düşüyor.

Ancak burada da isimle imkânı birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Bir rehberde 55 tesis veya saha adının bulunması; 55 tam ölçülü, aynı anda kullanılabilir, aydınlatmalı, bakımlı ve dört mevsim açık futbol sahası olduğu anlamına gelmez. Bazı kayıtlar bir spor kompleksini, bazıları tek bir alanı ifade edebilir. Aynı tesiste birden fazla saha bulunabilir; bir saha bakım, müsabaka programı veya başka bir kullanım nedeniyle antrenmana kapalı olabilir.

Gerçek bir tesis envanteri yalnızca isim saymamalı. İlçesi, mülkiyeti, saha adedi ve ölçüsü, zemin türü, aydınlatması, soyunma odası, tribün kapasitesi, engelli erişimi, kadın takımlarına ayrılan saatler, haftalık kullanım yoğunluğu, bakım durumu ve ulaşım süresi de açıklanmalı.

Başiskele’de yaşayan bir çocuk için Gebze’deki saha, istatistikte var olabilir; günlük hayatta yoktur.

Verinin kendi içindeki tutarlılığı da önemli. “Rakamlarla Kocaeli” raporunun özel spor tesisleri bölümündeki açıklama 225 tesisten söz ederken ilçe tablosundaki rakamların toplamı 255’e ulaşıyor. Belki kapsam veya dönem farkı vardır. Fakat bu fark açıklanmadığı sürece okur hangisini esas alacağını bilemez.

Sporun başkenti, önce kendi sayılarının aynı dili konuşmasını sağlamalıdır.

KOCAELİ’NİN EKSİK OLANI YETENEK DEĞİL, ORTAK HAFIZA

Ortaya çıkan tabloyu tek cümleyle özetlemek mümkün:

Kocaeli’de futbol var, kulüp var, lisans var, saha var, hakem var, antrenör var; fakat bunları aynı tarihte, aynı tanımla ve aynı sistem içinde gösteren bir “Kocaeli Futbol Envanteri” yok.

Bu yüzden 17 bin 691 lisansın kaç aktif insana karşılık geldiğini bilmiyoruz. 762 TÜFAD üyesinden kaçının sahada çalıştığını bilmiyoruz. Fizyoterapist, masör ve doktorların il toplamını bilmiyoruz. 55 tesis kaydının kaç saat gerçek futbol ürettiğini bilmiyoruz. Üç üst klasman adayının neden nihai listeye çıkamadığını bilmiyoruz.

Bilmemek ayıp değil; bilmediğimizi ölçmemek sorun.

Bu yazının görevi aceleyle bir çözüm listesi hazırlamak değil, kentin futbol aynasını önüne koymaktır.

Aynada görünen şudur:

Kocaeli’nin futbol enerjisi yüksek, insan kaynağı geniş, kurumları ve geleneği güçlüdür; fakat bu parçaların tamamını aynı tarihte, aynı tanımla ve karşılaştırılabilir biçimde gösteren ortak bir hafızası yoktur.

Bu nedenle bugün elimizde çok sayıda rakam bulunmasına rağmen basit sorulara kesin cevap veremiyoruz.

Sayıyoruz ama kimi saydığımızı bilmiyoruz.

Tesis diyoruz ama kaç sahanın gerçekten kullanılabildiğini göremiyoruz.

Hakem yetiştiriyoruz ama adaylıktan üst klasmana uzanan yoldaki kırılmayı okuyamıyoruz.

“Sporun başkenti” diyoruz ama bu başkentin futbol karnesini tek sayfada ortaya koyamıyoruz.

TABELA DEĞİL, TAAHHÜT

Kocaeli’nin “sporun başkenti” sözüne itiraz etmiyorum.

Tam tersine, bu sözü ciddiye alıyorum.

Başkentlik bir övgü değil, taahhüttür. Bir kent kendisini sporun başkenti ilan ediyorsa, kaç aktif futbolcusu bulunduğunu, altyapıdan kaç gencin profesyonelliğe geçtiğini, kaç antrenörün sahada çalıştığını, tesislerinin ne kadar kullanıldığını ve hakemlerinin hangi basamakta takıldığını da bilmelidir.

Bir futbol şehrinin gücü, hafta sonu tribündeki kalabalıkla başlar ama orada bitmez. Sabahın ayazında çizgi çeken görevliye, sakatlığı iyileştiren fizyoterapiste, çocuğa ilk pası öğreten amatör antrenöre, alt ligde yalnız başına maç yöneten genç hakeme ve formasını çamurdan çıkaran emekçiye kadar uzanır.

Futbol, sahaya çıkan on bir kişiden ibaret değildir.

Bugün ortaya koyduğum teşhis şudur:

Kocaeli’nin görünmeyen büyük bir takımı var; fakat bu takımın ortak bir kadro listesi, güncel bir karnesi ve herkesin okuyabileceği bir hafızası yok.

Bu eksikliğin nasıl giderileceğini, hangi kurumun hangi sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini ve Kocaeli futbolu için ölçülebilir bir yol haritasının nasıl kurulabileceğini “Slogandan Sisteme: Kocaeli Futbolunun Yol Haritası” başlıklı bir sonraki yazıya bırakıyorum.

Bu hafta aynayı tuttum.

Bir sonraki yazıda haritayı masaya sereceğim.

Çünkü başkentler sloganla ilan edilir belki; ama kurumla, veriyle ve süreklilikle yaşar.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.