Kendimce... Yazılar
Hicri Uluçay
yazar@objektifkocaeli.com
Yazarın tüm yazıları

RÜSTEM VE SÜHRAB DESTANI SÖYLE BE RÜSTEM

06 Kasım 2026 00:05
İran’da Rüstem’in adını bilmeyen yoktu. Oğlu Sührab ise babasının yüzünü bir kez bile görmemişti. Firdevsî’nin Şehnâme’sinde anlattığı bu baba oğlun hikâyesini okurken en çok bir sabaha takıldım. Sührab o sabah karşısındaki adama gece rahat uyuyup uyumadığını soruyor. İnsanın babasına soracağı ne kadar sıradan bir soru. Gelgelelim bu ikisi o sabah dövüşmek için buluşmuşlar. Nasıl oraya geldiklerini başından anlatayım.
Yıllar önce Rüstem, kaybolan atını ararken Semengân’a varır. Orada şahın kızı Tehmine’yle tanışır. Tehmine onun yiğitliğini çok duymuştur. Birbirlerini sever, evlenirler. Rüstem’in İran’a dönme vakti gelince koluna bağlı taşı çözüp Tehmine’nin avucuna bırakır. Ben o taşı koyu renkli, pürüzsüz bir oniks olarak gözümde canlandırıyorum. Tehmine parmaklarını üzerine kapattığında taşta hâlâ Rüstem’in kolunun sıcaklığı vardır sanki. Rüstem’in bir dileği vardır. Bir oğulları olursa Tehmine bu taşı onun koluna bağlasın. Günün birinde karşılaştıklarında oğlunu böyle tanıyacaktır.
 
Rüstem’in namı, atı Rahş’ın ayağının değmediği yerlere bile varmıştı. İran’da ne zaman bir yiğitlikten söz açılsa onun adı geçerdi. O sıralar Semengân’da Tehmine bir oğlan büyütüyordu. Adını Sührab koymuştu. Çocuk serpilip boy attıkça yaşıtları güreşte onunla baş edemez oldu. Tehmine oğluna baktığında Rüstem’i hatırlardı. Sührab’ınsa babasına ne kadar benzediğinden haberi yoktu. Günün birinde annesine dönüp babasının kim olduğunu sordu. Tehmine o zaman Rüstem’in adını söyledi, yıllardır sakladığı taşı çıkarıp oğlunun koluna bağladı.
 
Sührab babasını bulmak ister. Ama gönlünden geçen bundan ibaret değildir. Ona göre İran’ın en yiğit adamı kendi babasıdır. Öyleyse tahtta niye başkası otursun? Aklındaki hayal şudur. İran şahını indirip babasını tahta çıkaracak, Turan’ın başına da kendisi geçecektir. Sonra iki ülkeyi baba oğul birlikte yöneteceklerdir. İran’a bir orduyla gitmek istemesinin sebebi budur. Daha babasına bir kere sarılmamış, ama ona koskoca İran’ı layık görmüş. Ben Sührab’ı en çok burada sevdim.
 
Sührab’ın bu hayalinden haberi olan biri daha vardır. Turan hükümdarı Efrasiyab, Rüstem’i aradan çıkarabilirse İran’ı daha kolay yeneceğini düşünür. Sührab’a asker gönderirken komutanlarına da gizlice tembih eder. Baba oğul karşı karşıya gelirse kimse Rüstem’in adını ağzına almayacaktır. Çünkü Sührab babasını öldürürse İran en güçlü savaşçısını kaybedecektir. Rüstem oğlunu öldürürse bu defa da evlat acısı Rüstem’i yıkacaktır. Sührab kendisine gelen askerleri görünce yardımına koşulduğunu sanır. Hükümdarın asıl niyetinden haberi yoktur.
 
Sührab ordusuyla İran’a girince İran şahı da ülkesini savunması için Rüstem’i çağırır. Böylece babasını bulmak için yola çıkan delikanlı bir ordunun, aradığı baba öteki ordunun safında yer alır. İlk gün meydanda dövüşürler. Akşam iki taraf da çekilir. Sührab’ın aklı karşısına çıkan o yaşlı savaşçıda kalmıştır. Annesinin anlattığı Rüstem’e benzetmiştir onu. Dönüp kendi tarafındaki komutana sorar. Komutan Rüstem’i tanıdığını, dövüştüğü adamın bir başkası olduğunu söyler. Efrasiyab’ın emrini yerine getirmiştir. Ama Sührab’ın içine düşen şüpheyi giderememiştir.
 
Ertesi sabah yeniden buluştuklarında Sührab önce adamın uykusunu sorar. Gel, der, şu silahları bırakalım da biraz oturup konuşalım. Ardından asıl merak ettiği şeyi sorar. Yoksa sen Rüstem misin? Rüstem, karşısındaki genç savaşçının kendisini konuşturmaya çalıştığını düşünür. Adını söylemez. Okurken insanın araya giresi geliyor. Söyle be Rüstem. Alt tarafı adını soruyor çocuk.
 
Güreşe tutuşurlar. Sührab, Rüstem’i kemerinden kavrayıp yere devirir. Tam kılıcını çekecekken Rüstem seslenir. Onların âdetine göre bir yiğit, ilk kez yere serdiği rakibinin canını bağışlarmış. Sührab buna inanır, üzerinden kalkar. Oysa böyle bir âdet yoktur. Rüstem canını kurtarmak için o anda uydurmuştur. Az önce oğlan adını sorduğunda ona güvenmeyen adam, şimdi o oğlan kendisine güvendiği için hayattadır.
 
Bir sonraki dövüşte Rüstem, Sührab’ı yere düşürür. Hançerini çekip delikanlıyı ağır yaralar. Sührab yerde yatarken kendisini vuran adama babasının onu bulacağını, oğlunun intikamını alacağını söyler. Sonra babasının adını verir. Rüstem.
 
Rüstem kendi adını işitince delikanlının başına eğilir. Bu kez adını saklamaz. Sührab ondan zırhını açıp koluna bakmasını ister. Rüstem oğlanın zırhını açar. Yıllar önce Tehmine’nin avucuna bıraktığı taş oradadır. O sabah karşısına çıkıp adını soran, beraber oturup konuşmak isteyen genç, kendi oğludur. Sührab da başucundaki adama, sonunda babasını bulduğunu bilerek bakar. Az sonra ölür.
 
Ben en çok orada, oğlunun başında kalan Rüstem’i düşünüyorum. Az önce adını söylemesi yetiyordu. Şimdi kaç kere “Oğlum” dese, bir kere dönüp bakacak mı Sührab? Rüstem o meydandan kalkıp evine dönecek, bir sofraya oturacak, biri yine onun yiğitliğinden söz edecek. Oysa onun aklında, sabah kendisine biraz oturup konuşmayı teklif eden oğlan kalacak. Bir baba için ömrünün geri kalanını o birkaç dakikayı geri isteyerek geçirmek nasıl bir yaşamaktır?
 
Eskiden İran kahvelerinde bu destan anlatılırken kimi dinleyiciler sıra Sührab’a geldi mi kalkıp gidermiş. Sonunu bir daha duymaya gönülleri elvermezmiş. Ben kalsam, anlatıcıdan bir tek şey isterdim. “Usta,” derdim, “şu sabahı bir daha anlatsana. Hani oğlan babasına nasıl uyuduğunu sormuştu…”

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazarın tüm yazıları
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için tarayıcınızın çerezlerini kullanmaktayız, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.
Detaylar
X