Kendimce... Yazılar

Hicri Uluçay

yazar@objektifkocaeli.com

Yazarın tüm yazıları

ŞAHMARAN ÖLDÜRÜLEN BİLGELİĞİN ÖLÜMSÜZLÜĞÜ

Binlerce yıldır Anadolu’da, Mezopotamya’da ve İran coğrafyasında anlatılan bu kadim destan, ilk bakışta yarısı kadın yarısı yılan bir varlığın hikâyesi gibi görünür. Oysa biraz derine inildiğinde, insanlığın hiç eskimeyen vicdan muhasebesiyle karşılaşırız. Çünkü Şahmaran’ın gerçek konusu yılan değildir; insandır.

Efsaneye göre genç Camsab, bir gün arkadaşlarıyla bal ararken derin bir kuyuya iner. Arkadaşları onu yukarı çekmek yerine kuyuda bırakıp gider. Karanlığın içinde yolunu arayan Camsab, sonunda bambaşka bir dünyaya ulaşır. Orası yılanların ülkesidir. Bu ülkenin hükümdarı ise bilgeliğiyle ün salmış Şahmaran’dır.

Şahmaran, beklenildiği gibi öfkeyle davranmaz. Camsab’ı cezalandırmaz, ona kapılarını açar. Günler geçtikçe ona bitkileri öğretir, doğanın dilini anlatır, şifanın sırlarını gösterir. Bilginin güçten daha değerli olduğunu, gerçek kudretin hükmetmekte değil anlamakta saklı bulunduğunu anlatır.

Fakat ayrılık vakti geldiğinde tek bir şart koşar:

“Burayı ve beni kimseye anlatmayacaksın.”

Aslında bu bir sır değil, bir güven sınavıdır.

İnsanlık tarihi, çoğu zaman verilen sözlerin tutulduğu değil; bozulduğu günlerle yazılmıştır.

Yıllar sonra ülkenin hükümdarı ağır bir hastalığa yakalanır. Çaresiz kalan vezirler, onu yalnızca Şahmaran’ın etinin iyileştirebileceğini söyler. Rivayete göre Camsab’ın sırrı ortaya çıkarılır. Kimi anlatıda baskıyla, kimi anlatıda işkenceyle, kimi anlatıda ise vicdanı ile korkusu arasında sıkışarak konuşur.

Böylece bir insan, kendisini kurtaranı ele verir.

Belki de destanın en acı tarafı budur. İhanetin çoğu zaman kötülükten değil, korkudan doğduğunu anlatır.

Şahmaran yakalanacağını bilir. Kaçabilecek gücü de vardır. Ama kaçmaz.

Çünkü bilgelik bazen yaşamaktan önce gelir.

Efsanenin en çarpıcı bölümü ise ölüm anıdır. Şahmaran, kendisini öldürmeye gelenlere bile öfke duymaz. Rivayete göre bedeninin farklı parçalarının farklı etkileri olacağını söyler. Eti hükümdara şifa, suyu Camsab’a bilgelik, zehri ise kötülüğü planlayan vezire ölüm getirir.

İşte destan burada masal olmaktan çıkar.

Çünkü bilgi, doğru insanın elinde şifaya; kötü niyetlinin elinde felakete dönüşebilir.

Belki de bu yüzden Şahmaran yüzyıllardır yalnızca bir efsane kahramanı olarak değil, bilgeliğin sembolü olarak yaşamaktadır. Anadolu’nun birçok evinde duvara asılan Şahmaran resimleri sadece estetik bir motif değildir. İnsanlar o resimlere bereket, şifa ve hikmetin simgesi gözüyle bakmışlardır. Bir duvar süsünden çok, kuşaktan kuşağa aktarılan sessiz bir öğüttür.

Bugün dünyaya baktığımızda Şahmaran’ın hiç ölmediğini fark ediyoruz.

Yeni ilaç geliştiren bilim insanları, insanlığın geleceğini şekillendiren araştırmacılar, teknoloji üreten mühendisler, yapay zekâ üzerine çalışan düşünürler… Hepsi bilgi üretmenin büyük sorumluluğunu taşıyor. Bilgi, insanlığı iyileştirebilir de, yanlış ellere geçtiğinde zarar da verebilir. Binlerce yıl önce anlatılan bu destan, aslında çağımızın en önemli etik tartışmalarından birini çoktan dile getirmişti.

Belki de Şahmaran’ın asıl mirası, ölümsüz olması değildi.

İnsanlığa şu soruyu bırakmasıydı:

“Bilgiyi elde ettiğinde onu ne için kullanacaksın?”

Tarih boyunca insanlar nice hazinelerin peşinden koştu. Altınlar bulundu, şehirler fethedildi, imparatorluklar kuruldu ve yıkıldı. Ama güven kaybedildiğinde hiçbir servet onu geri getiremedi.

Şahmaran bize yılanların dilini değil, insanın kalbini anlatır.

Ve belki de destanın en büyük sırrı şudur:

İnsan, kendisini yükselten bilgiyi değil; o bilgiyi kendisine emanet eden güveni koruyabildiği ölçüde gerçek anlamda insan olur.

Binlerce yıl önce anlatılan bu kadim hikâye bugün hâlâ yaşıyorsa, bunun nedeni Şahmaran’ın ölümsüz olması değildir.

İnsanlığın, hâlâ aynı sınavı vermeye devam etmesidir.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.